Ekosystemy: ŁĄKI

Co to jest łąka?

Odróżnić typową łąkę od uprawnego pola potrafi chyba każdy. Na pierwszy rzut oka widać, że na polu rosną łanowo rośliny tylko jednego gatunku, np. zbóż, rzepaku czy kukurydzy, a inne rośliny, najczęściej zwane chwastami, stanowią tylko małą domieszkę. Natomiast łąka to zbiorowisko, w którym rosną obok siebie liczne gatunki roślin, często tworzące mozaikę wielobarwnych płatów.

Łąki zaliczamy do rozległej grupy zbiorowisk trawiastych, występujących w wielu odmianach na kuli ziemskiej, np. jako sawanny i stepy, hale, połoniny, murawy i pastwiska. Szczególnie wielką różnorodnością odznaczają się półnaturalne łąki ekstensywnie użytkowane, murawy kserotermiczne – ciepłolubne łąki nawapienne i połoniny w Bieszczadach.

Łąka jest ekosystemem półnaturalnym, który tworzy zbiorowisko wieloletnich traw i ziół, stanowiące jednocześnie siedlisko różnych gatunków zwierząt – ptaków, drobnych ssaków, pająków i owadów, w tym motyli.

Ciepłolubna murawa górska (fot. D. Sienkiewicz)

Najczęściej spotykane u nas łąki kośne (łąki właściwe) to półnaturalne zbiorowiska trawiaste, które utrzymują się dzięki koszeniu. W warunkach klimatycznych Polski, łąki powstawały w dolinach rzecznych, gdzie podmokłe grunty niezbyt nadawały się do upraw polowych. Obszary te były odwadniane już od XVI wieku, a następnie wypasane i koszone, co w konsekwencji doprowadziło do powstania zwartej wieloletniej roślinności trawiastej. Charakter i wygląd łąk zależy w dużej mierze od systemu gospodarowania, w tym od częstości i terminów koszenia i zbierania siana.

Łąki w naszych warunkach geograficznych zawdzięczają swe istnienie i skład gatunkowy stałej interwencji gospodarczej, bez niej nie byłoby ani łąk, ani pastwisk, czyli tzw. użytków zielonych, bo wkrótce zarosłyby lasem.

Pastwisko w Kotlinie Kłodzkiej (fot. G. Rąkowski)

Bez interwencji człowieka mogą się naturalnie utrzymywać tylko niektóre zbiorowiska łąkowe. Takie naturalne łąki spotyka się w deltach rzek i w wyższych piętrach gór (hale – łąki wysokogórskie). W tych przypadkach sprzyjają warunki środowiska: w dolinach rzecznych – zbyt wysoki poziom wód gruntowych i częste zalewy, a w górach: cienka warstwa gleby i ostry klimat uniemożliwiający wzrost drzew.

Charakterystyczną cechą naszych ekosystemów łąkowych jest obecność wielu gatunków traw. Związane jest to ze specyficznymi właściwościami tych roślin, które są zdolne do wielokrotnego odrastania, a także rozkrzewiania się po skoszeniu lub zgryzieniu przez zwierzęta. Sprzyja to ochronie gleby łąkowej przed erozją, ponieważ system splątanych rozłogów podziemnych i nadziemnych oraz korzeni traw, a także innych roślin, formuje zwartą okrywę, tzw. darń. Takie właściwości traw sprawiają, że to właśnie głównie one budują zwartą ruń łąkową. Należy jeszcze wspomnieć, że rodzina traw stanowi bardzo różnorodną grupę roślin, jedną z najliczniejszych w skali globu. Zalicza się do niej niemal 11 tysięcy gatunków trawiastych, występujących prawie wszędzie na kuli ziemskiej. Trzeba dodać, że w tej grupie są też najważniejsze rośliny użytkowe świata, czyli zboża, takie jak: ryż, pszenica, jęczmień, sorgo, kukurydza, żyto, a także trzcina cukrowa. Wśród traw są zarówno niewielkie byliny, jak pospolita wiechlina roczna (nie przekraczająca na ogół 15–25 cm wysokości) i drzewiaste bambusy osiągające 20 m.

Obok traw, inną często spotykaną liczną grupą roślin, są turzyce wyrastające przede wszystkim na wilgotnych i podmokłych łąkach. Również one tworzą często gęste darnie splecione rozłogami. Łąki zasiedlane obficie przez turzyce nazywano dawniej „kwaśnymi łąkami”, ponieważ pozyskiwane z nich siano nie było chętnie zjadane przez bydło, owce i konie, stąd najczęściej wykorzystywano je jako podściółkę dla hodowanych zwierząt.

 

Znaczenie łąk

Z punktu widzenia ochrony przyrody, największe znaczenie mają nasze łąki naturalne i półnaturalne, szczególnie te obszary półnaturalnych zbiorowisk trawiastych, które są zagospodarowane w sposób tradycyjny, czyli ekstensywnie (gospodarka rolna bez stosowania środków chemicznych i ciężkiego sprzętu). Użytki zielone, w tym ekstensywne trwałe łąki kośne i pastwiska, są obecnie najczęściej spotykane są w dolinach rzek. Obszary łąk półnaturalnych i naturalnych odgrywają bardzo ważną rolę w ochronie walorów przyrodniczych nie tylko kraju, ale i całej Europy.

Zachowanie około połowy z występujących w Polsce 78 siedlisk przyrodniczych, umieszczonych na liście siedlisk chronionych na mocy Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej, jest zależna od sposobu zagospodarowania w rolnictwie. Podobnie 25 z 44 spotykanych w Polsce gatunków roślin chronionych na mocy tej samej Dyrektywy, występuje w krajobrazie rolniczym, głównie na łąkach i murawach.

Zbiorowiska trawiaste, wraz z występującymi wśród nich zadrzewieniami, tworzą ostoje dla licznych gatunków zwierząt, w tym dla prawie 700 kręgowców, włączając w to ponad 100 gatunków ptaków. Z tej liczby, 34 gatunki ptaków są objęte ochroną na mocy unijnej Dyrektywy Ptasiej. Z siedlisk łąkowych korzystają także duże ssaki, takie jak, np. sarny i łosie, które znajdują tam pożywienia i ochronę w czasie swych wędrówek.

Zbiorowiska trwałych łąk mają ogromną wartość dla ochrony krajobrazu. W zależności od dominujących barw kwitnących ziół, obserwuje się sezonową zmienność kolorowych aspektów runi łąkowej, od białych i żółtych wiosną do ciemnoczerwonych i brązowych jesienią. Zbiorowiska łąkowe Polski tworzy około 400 gatunków samych tylko roślin wyższych.

Wielogatunkowe barwne łąki stanowią miejsca bytowania i rozwoju owadów, zwłaszcza owadów zapylających kwiaty (pszczoły, trzmiele, muchówki, chrząszcze i motyle), bez których produkcja większości drzew owocowych i wielu roślin warzywnych byłaby niemożliwa.

Zioła pastewne bogate w białko, składniki mineralne i substancje lecznicze stanowią istotny składnik diety zwierząt roślinożernych. Stwierdzono, że siano pozbawione takich gatunków roślin, jak np.: mniszek lekarski, krwawnik pospolity, brodawnik jesienny i babka lancetowata w zbiorowiskach łąkowo-pastwiskowych, nie ma pełnych wartości odżywczych i te braki mogą się ujemnie odbijać na zdrowiu zwierząt.

Obszary łąkowo-pastwiskowe odgrywają istotne funkcje klimatyczne w krajobrazie –głównie ze względu produkcję tlenu przez roślinność łąkową oraz nasycanie powietrza parą wodną. Wyniki niektórych badań wskazują, że, w ciągu tylko jednego dnia, zwarta darń zielna pochłania w procesie fotosyntezy około 130 kg dwutlenku węgla w przeliczeniu na powierzchnię 1 ha, a odprowadza w tym czasie do atmosfery około 100 kg tlenu. Jednocześnie, dzięki transpiracji, roślinność z 1 ha łąki w ciągu doby oddaje do atmosfery duże ilości pary wodnej, nawet do około 2 500 litrów wody, co sprzyja oczyszczaniu powietrza z pyłów.

Różnorodność ekosystemów łąkowych

Na łąkach półnaturalnych i naturalnych spotykamy wiele rodzajów zbiorowisk roślinnych, wyróżnianych na podstawie wilgotności siedliska (łąki świeże i łąki wilgotne) oraz głównych gatunków roślin tam występujących, np. łąki rajgrasowe, trzęślicowe, rdestowo-ostrożeniowe, selernicowe i wyczyńcowe. Do grupy zbiorowisk łąkowych zalicza się też wyjątkowo rzadko występujące w Polsce, tzw. łąki solniskowe z wyspecjalizowaną roślinnością przystosowaną do wzrostu w wypływach źródeł słonej wody.

Łąka rajgrasowa w Puszczy Kampinoskiej (fot. G. Rąkowski)

 

Łąki rajgrasowe (łąki świeże), charakteryzujące się znacznym bogactwem gatunkowym występują na glebach średnio wilgotnych. Są to zazwyczaj kwietne wielobarwne łąki, w których runie dominują miękkolistne trawy, głównie rajgras wyniosły. Charakterystyczny wygląd nadają im liczne gatunki ziół, takich jak: dzwonek rozpierzchły, przytulia właściwa, kozibród łąkowy, jaskier ostry, bodziszek łąkowy, jastrun właściwy, barszcz pospolity, marchew zwyczajna, biedrzeniec wielki, krwawnik pospolity, świerzbnica polna, koniczyna łąkowa i koniczyna biała. Są one tradycyjnie użytkowane jako łąki dwukośne. Siedliska łąk rajgrasowych stanowią przedmiot ochrony europejskiej sieci Natura 2000 i w wielu dolinach rzecznych ustanowiono dla nich obszary Natura 2000.

Modraszek alkon, gatunek spotykany na łąkach trzęślicowych (fot. G. Rąkowski)

Łąki wilgotne, najpowszechniej spotykane u nas, to łąki wyczyńcowe, śmiałkowe i kłosówkowe. Są to użytki zielone intensywnie zagospodarowane, które, w związku z tym, charakteryzują się tylko niewielkim bogactwem gatunkowym i niewielkimi walorami przyrodniczymi w porównaniu np. z łąkami trzęślicowymi czy ostrożeniowymi. Łąki z trawą trzęślicą modrą spotyka się już bardzo rzadko na siedliskach wilgotnych o zmiennym poziomie wód gruntowych i mało zasobnych w składniki pokarmowe. Zbiorowiska łąk trzęślicowych należą do najbogatszych florystycznie i najcenniejszych europejskich zbiorowisk roślinnych. Znajdowano tam do 60 gatunków roślin naczyniowych na powierzchni stu metrów kwadratowych, a na jednym metrze kwadratowym nawet 35 gatunków w najbogatszych płatach roślinności. Obok trzęślicy modrej rosną tam turzyce i takie zioła, jak m.in.: przytulia północna, czarcikęs łąkowy, sierpik barwierski, bukwica zwyczajna, olszewnik kminkolistny, goryczka wąskolistna, komonica skrzydlatostrąkowa i, bardzo rzadko, maleńka paproć – nasięźrzał pospolity. Wielu z tych gatunków używano dawniej w gospodarstwie domowym i w celach leczniczych, a obecnie niektóre wykorzystuje się jako surowiec zielarski.  Łąki trzęślicowe są koszone tylko raz w roku, pod koniec lata, a siano, z uwagi na jego niską wartość odżywczą, dawniej było używane jako podściółka dla zwierząt. Obecnie, z powodów ekonomicznych, łąki te są porzucane, ulegają zarastaniu lub osuszaniu, a wraz z nimi zanikają rzadkie i piękne gatunki – m.in. kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowaty, goździk pyszny i oman wierzbolistny. Wymienione wyżej zagrożenia przesądziły o objęciu ochroną tych siedlisk w sieci Natura 2000 i uznaniu ich za szczególnie narażone na wyginięcie w skali kontynentu. Nie jest więc niczym dziwnym, że wśród gatunków roślin łąk trzęślicowych jest wiele roślin objętych ochroną gatunkową na mocy prawa krajowego, np. goryczka wąskolistna oraz storczyki: kukułka szerokolistna, listera jajowata i kruszczyk błotny, a także prawa unijnego, z mocy Dyrektywy Siedliskowej. Pomiędzy nimi są takie rzadkości, jak: języczka syberyjska, mieczyk błotny i starodub łąkowy. Łąki trzęślicowe są również miejscem, w którym żyją rzadkie i chronione gatunki owadów, m.in. takich motyle, jak modraszek telejus, modraszek nausitous i modraszek alkon, przeplatka aurinia i czerwończyk nieparek, których cykle rozwojowe zależą od występujących na łąkach gatunków roślin i mrówek. Z siedliskami łąkowymi związane są też chronione gatunki ptaków wpisane na listę Dyrektywy Ptasiej – derkacz, bocian biały i żuraw.

Mieczyk dachówkowaty (fot. G. Rąkowski)

Bardzo cenne, rzadkie a jednocześnie silnie zagrożone, są zbiorowiska łąk selernicowych, które utworzyły się w dolinach dużych rzek, na siedliskach o zmiennej wilgotności, w strefie wylewów wód powodziowych, a czasem przesychające. Łąki te tradycyjnie powinny być koszone jeden raz w roku, późnym latem lub wczesną jesienią. Ich nazwa wywodzi się od biało-kwitnącej selernicy żyłkowanej. Inne charakterystyczne gatunki to m.in. czosnek kątowy, tarczyca oszczepowata, biały fiołek mokradłowy, koniopłoch łąkowy, rutewka żółta, krwawnik wierzbolistny i turzyca wczesna. Przetrwanie tych gatunków zależy od zachowania ich siedlisk, a zagrożeń jest wiele, w tym: zarzucenie tradycyjnych metod gospodarowania, przekształcanie dolin rzecznych, budowa wałów przeciwpowodziowych i osuszanie. Warunki życia ptaków łąkowych pogarsza nie tylko zaprzestanie koszenia, lecz także usuwanie zadrzewień znad rowów melioracyjnych, ponieważ ogranicza liczbę ich miejsc lęgowych. Łąki te, podobnie jak łąki trzęślicowe, podlegają ochronie na mocy Dyrektywy Siedliskowej.

Łąka ostrożeniowa na Podlasiu (fot. G. Rąkowski)

Innym typem wilgotnej łąki, również znikającym z naszego krajobrazu, jest łąka ostrożeniowa z charakterystycznym ostrożeniem warzywnym, występująca na glebach stale wilgotnych. Roślinność łąk rdestowowo-ostrożeniowych na niżu, a także łąk ostrożeniowych z ostrożeniem łąkowym w rejonach górskich i podgórskich, jest bardzo bujna i wyjątkowo malownicza, barwy zmieniają się w ciągu sezonu wegetacyjnego. Rosną tam m.in. złociste kaczeńce, żółte jaskry i komonica błotna, różowawe: rdest wężownik i firletka, ciemnoczerwony kuklik zwisły, bodziszek błotny, kozłek lekarski, skrzyp błotny i niezapominajka błotna, a także takie rzadkości podlegające ochronie, jak pełnik europejski o dużych, złotych, kulistych kwiatach, różne gatunki czerwono lub różowo kwitnących storczyków, jak np. kukułka krwista. Wszystkie te łąki wymagają koszenia. Porzucenie tradycyjnych systemów gospodarowania bardzo szybko prowadzi do znacznego zubożenie składu gatunkowego zbiorowisk, a łąki stopniowo zarastają trzcinami i ziołoroślami z udziałem gatunków inwazyjnych. Osuszanie powoduje, że półnaturalne wilgotne łąki ulegają degeneracji i zamieniają się zbiorowiska, w których dominują pojedyncze gatunki np. traw – łąki śmiałkowe z dominacją śmiałka darniowego, trzcinnikowe z trzcinnikiem lancetowatym, lub łąki sitowe z sitem rozpierzchłym.

Opisane powyżej rodzaje łąk wilgotnych, choć bardzo cenne przyrodniczo i piękne, są mało znane szerszemu społeczeństwu. Bardziej powszechnie rozpoznawalne są bieszczadzkie łąki górskie zwane połoninami. Rozciągają się one w najwyższych partiach Bieszczad, ponad górną granicę lasu. Od setek lat połoniny były użytkowane jako pastwiska. Połoniny stanowią najwyższe piętro roślinne tych gór, a jednocześnie jedną z głównych atrakcji Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Zbiorowiska łąkowe połonin to traworośla z wysokimi trawami, ziołorośla i fragmenty muraw alpejskich z krzewinkami bażyny obupłciowej. Największe powierzchnie zajmuje zespół traworoślowy z trzcinnikiem leśnym, występujący na zboczach o większym nachyleniu. W zbiorowisku tym kwitną takie gatunki, jak: złocień podbaldachowaty, żółty prosienicznik jednogłówkowy, goździk skupiony o różowych kwiatach, wężymord różowy, czosnek siatkowaty i inne. Charakter górskich zbiorowisk łąkowych na bieszczadzkich połoninach zmienia się od czasu zaprzestania wypasu bydła i owiec w latach 40. ubiegłego stulecia. Większość połonin Bieszczadzkiego Parku Narodowego objęto ochroną ścisłą, dzięki czemu można obserwować naturalne procesy sukcesji, jakie zachodzą tu po wycofaniu użytkowania pastwiskowego.

Szczególnym rodzajem łąk są murawy kserotermiczne. Przypominają one roślinność stepów znanych z południowo-wschodniej Europy, a występują tylko w niewielkich fragmentach na podłożu skał wapiennych, na nasłonecznionych zboczach. Zbiorowiska nawapiennych muraw kserotermicznych mają bardzo duże znacze­nie przyrodnicze, ponieważ nie tylko są niezwykle bogate w gatunki, lecz także stanowią roślinną osobliwość – odznaczają się obecnością wielu gatunków, które nie występują poza tym w Polsce. Typowe murawy kserotermiczne występują przede wszystkim w południowo-wschodniej części kraju, na Wyżynach: Lubelskiej, Małopolskiej i Śląskiej, a także koło Przemyśla i na wapieniach Pasa Skałkowego w okolicy Krakowa. W Polsce północnej spotyka się je głównie na nasłonecz­nionych stokach dolin dolnej Odry i Wisły. Wyróżniają się licznymi gatunkami kolorowo kwitnących ziół oraz występo­waniem rzadkich i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. Murawy te powstały dzięki wieloletniemu wypasowi bydła i owiec oraz koszeniu. Obecnie, w związku z poważnym ograniczeniem hodowli bydła i zmniejszonym zapotrzebowaniem na siano o niskiej wartości paszowej, zaprzestano pastwiskowego użytkowania nawapiennych muraw kserotermicznych. Stąd przywracanie i utrzymanie tradycyjnych metod gospodarowania jest warunkiem koniecznym dla ich przetrwania.

W zespołach kserotermicznych muraw występują gatunki roślin, które przywędrowały do nas z obszarów o znacznie cieplejszym klimacie – znad Morza Czarnego i z południowej Europy. Do tych przybyszów zaliczany jest m.in.: miłek wiosenny, turzyca niska, len złocisty, oman wąskolistny, len włochaty, pszeniec różowy i szałwia łąkowa. Trawa ostnica włosowata przywędrowała aż z terenów Azji Centralnej. Szczególnie barwne i florystycznie ciekawe są murawy z omanem wąskolistnym, wśród których, obok już wymienionych roślin, kwitną takie chronione i rzadkie gatunki, jak: zawilec wielkokwiatowy, aster gawędka, dzwonek syberyjski, a ponadto: macierzanka pannońska, chaber nadreński, przetacznik ząbkowany, pajęcznica gałęzista i wiele innych. Ekosystemy muraw kserotermicznych stanowią siedlisko wielu rzadkich i chronionych gatunków zwierząt, głównie bezkręgowców. Do bardziej rozpoznanych grup zwierząt należą m.in. ślimaki, pajęczaki i owady – w tym motyle, aż 20 gatunków uznawanych za zagrożone (umieszczone w Polskiej czerwonej księdze zwierząt) występuje głównie na tych murawach. Bytuje tu także wiele mięczaków, m.in.: jest wśród nich wiele gatunków pospolitych, ale są także rzadkie: poczwarówki żeberkowana i sklepiona, ślimak bielaczek, ślimak żeberkowany i ślimak austriacki. Bardzo liczna jest związana z murawami fauna pajęczaków i owadów. Wśród pajęczaków spotyka się m.in: poskocza krasnego oraz różne gatunki gryzieli. Obfita jest także fauna chrząszczy; do ciekawszych gatunków należą chrząszcze naziemne, ściśle przywiązane do otwartych siedlisk, takie jak: rozpucz stepowy i ziołomirek stepowy. Najbardziej znane i chronione motyle to: niepylak apollo i paź żeglarz, a wśród innych częściej spotykanych gatunków są: m.in. szlaczkoń szafraniec, modraszki gniady, orion, arion i eroides, niedźwiedziówka plamica oraz kraśniki. Liczne są także owady błonkoskrzydłe, w tym trzmiele, trzmielce i pszczoły. Siedliska muraw kserotermicznych podlegają ochronie na mocy Dyrektywy Siedliskowej UE.

Murawa kserotermiczna na Wyżynie Miechowskiej (fot. G. Rąkowski)

Ochrona

Jak wspomniano, murawy kserotermiczne zajmują obecnie tylko niewielkie tereny, rozrzucone jak wyspy w krajobrazie, co sprawia, że występujące tam gatunki są izolowane od siebie, a bariery odległości często nie do przebycia. Nie dziwi więc, że w ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci, liczba i wiel­kość populacji wielu gatunków kserotermicznych znacznie się zmniejszyła. Na terenach najbardziej przekształconych gatunki wymierają i zanikają całe ekosystemy muraw kserotermicznych. Podobnie ulegają degradacji i w efekcie zanikają inne opisywane ekosystemy łąkowe. Postępująca degradacja ekosystemów łąkowych prowadzi do utraty różnorodności gatunkowej flory i fauny, gdyż bytujące na łąkach rośliny i zwierzęta tracą swoje siedliska. Doprowadziło to do wielu zmian w składzie gatunkowym łąkowych zbiorowisk roślinnych i do zanikania zagrożonych gatunków roślin i zwierząt.

Około 70 gatunków roślin łąkowych objęto ochroną prawną, a ponad 80 uważa się za zagrożone wyginięciem. Zmniejsza się liczebność populacji poszczególnych gatunków fauny związanej z łąkami, co już stwierdzono w przypadku wielu gatunków płazów, gadów i ptaków. Przykładem jest np. wyraźna redukcja liczebności populacji ptaków zamieszkujących obszary wiejskie, w tym populacji czajki, skowronka, bekasa kszyka, dziwonii i pokląskwy, a nawet bociana białego

Postępujące zubożenie różnorodności biologicznej jest typowym objawem intensywnego rolnictwa w całej Europie. Te same objawy obserwujemy w Polsce, od około 30 lat znikają z krajobrazu wielobarwne, półnaturalne łąki. Jest kilka przyczyn tego stanu rzeczy, najważniejsza jednak, to likwidacja wielu małych gospodarstw rolnych i odejście od tradycyjnych, ekstensywnych sposobów gospodarowania, w tym koszenia i wypasu łąk. Opuszczone łąki zarastają krzewami i drzewami, lub są przekształcane w grunty orne, albo przeznaczane pod zabudowę. Wiele z nich użytkuje się intensywnie, z zastosowaniem środków chemicznych, nawożenia mineralnego i dosiewaniem wysokoprodukcyjnych gatunków traw. Do tego dochodzi scalanie gruntów, likwidacja miedz, zarośli i zbiorników wodnych, używanie ciężkiego sprzętu i odwadnianie terenu. Już obecnie, wskutek przesuszenia i chemizacji, doszło do znacznego zubożenia populacji płazów i gadów związanych z wilgotnymi łąkami i siedliskami mokradłowymi. Dodatkowe zagrożenia ekosystemów łąkowych wynikają z niebezpiecznych, nieracjonalnych i niezgodnych z prawem zachowań takich, jak wypalanie roślinności. Powoduje to wyniszczenie wartościowych gatunków roślin i zwierząt, zniszczenie darni łąkowej i degradację gleby, a dodatkowo zwiększa stężenie dwutlenku węgla w atmosferze.

Ginące ekosystemy łąkowe wymagają bardzo pilnej ochrony. Musi to być tzw. ochrona czynna – stosowanie koszenia, wypasu krów, koni lub owiec i utrzymywanie tradycyjnych metod użytkowania. W Polsce, podobnie jak w innych krajach Unii Europejskiej, wdrożono program Natura 2000, i wiele typów siedliskowych łąk (łąki rajgrasowe, trzęślicowe, selernicowe, murawy kserotermiczne) podlega ochronie zgodnie z Dyrektywą Siedliskową. Dla ich ochrony, wyznaczono obszary Natura 2000, w których łąki są zagospodarowywane tradycyjnymi metodami. W celu utrzymania półnaturalnych łąk, ekstensywnie zagospodarowanych, wprowadzono w Unii Europejskiej specjalny program rolnośrodowiskowy z systemem dopłat rolnośrodowiskowych w zamian za utrzymywanie tradycyjnych metod gospodarowania. Gospodarowanie zgodne z programem rolnośrodowiskowym ma na celu zachowanie półnaturalnego charakteru zbiorowisk łąkowych wraz z ich typową florą i fauną. Podstawowym wymogiem jest niestosowanie metod nowoczesnego, intensywnego rolnictwa, np. środków chemicznych i nawozów mineralnych. Czasem wystarczy tylko wycinanie krzewów i koszenie trawy raz na dwa-trzy lata. Obok tradycyjnego użytkowania, najważniejszym czynnikiem gwarantującym istnienie wilgotnych łąk jest woda, więc powstrzymanie się od wszelkich zmian stosunków wodnych jest niezbędne, by nie dopuścić do utraty tych siedlisk. Najcenniejsze fragmenty łąk mogą zostać także objęte ochroną jako użytki ekologiczne, co pozwala, by były one dalej użytkowane rolniczo. Wszystko jednak zależy od nastawienia rolników oraz lokalnych samorządów, by ochrona przyrody łąk nie została tylko ideą na papierze. Mogą w tym pomóc, np. wieloletnie umowy z użytkownikami łąk, którzy uczestniczą w programach związanych z ochroną środowiska i różnorodności biologicznej.

Źródło: Rąkowski, G. Sienkiewicz, J., Walczak, M., Kornatowska, B. Skoczeń, E. „Natura na pokolenia. Dlaczego chronimy przyrodę i kto na tym korzysta?”, Warszawa 2018, Fundacja Ziemia i Ludzie

Zdjęcie wprowadzające: Łąka trzęśclicowa, fot. By Molinia z polskiej Wikipedii