Ekostystemy: LASY

Może obecnie trudno to sobie wyobrazić, ale gdyby nie gospodarka człowieka, to w warunkach klimatycznych Polski, lasy rosłyby u nas prawie wszędzie. Jeszcze 300 lat temu lasy zajmowały znaczne powierzchnie w krajobrazach Polski, a dziś, żeby pospacerować po lesie, trzeba zwykle odbyć dość długą podróż.

Las jest najbardziej złożonym ekosystemem lądowym, który budują drzewa różnych gatunków, rosnące w zwarciu i tworzące środowisko życia zespołom niezliczonych gatunków organizmów, w tym roślin, grzybów i zwierząt.

Lasy należą do najcenniejszych systemów biologicznych na Ziemi. To one kształtują krajobrazy i chronią różnorodne zasoby przyrody, magazynują wodę, łagodzą skutki zmian klimatu, wpływają na stan naszego zdrowia i neutralizują zanieczyszczenia powietrza, W dobie szybko następujących przemian cywilizacyjnych, lasy stanowią jedną z najważniejszych ostoi różnorodności biologicznej na świecie, także w Polsce.

Stan bogactwa przyrodniczego lasów w Polsce jest wynikiem procesów naturalnych oraz zmian wprowadzanych przez różne formy gospodarowania. Z przybliżonych wyliczeń wynika, że polskie lasy zasiedla co najmniej 60% gatunków wszystkich żywych organizmów występujących w naszym kraju. Leśnicy, gospodarując na powierzchni bliskiej 1/3 kraju, ponoszą szczególną odpowiedzialność za ochronę i kształtowanie zasobów przyrodniczych naszych lasów.

 

Lasy jako podstawa polskiego systemu obszarów chronionych

Ochrona zasobów przyrody leśnej na terenie Polski ma stosunkowo krótką historię. We współczesnym rozumieniu tego pojęcia, pionierskie pomysły i zaczątki działań w tym zakresie datują się na połowę XIX w. Jednak dopiero w latach 20.  XX wieku ochrona przyrody leśnej w naszym kraju przybrała formę aktywności społecznej oraz konkretnych zabiegów ochronnych i organizacyjnych.  Zadaniem współcześnie pojmowanej ochrony przyrody jest utrzymanie cennych przyrodniczo obszarów w warunkach ich użytkowania. Rzecz w tym, żeby nie ograniczać ochrony przyrody do obszarów prawnie chronionych, ale realizować jej cele także na obszarach użytkowanych gospodarczo. Teraz działania leśników muszą uwzględniać zachowanie równowagi pomiędzy ochroną krajowej różnorodności biologicznej i gospodarką leśną.

Pomimo znacznego przekształcenia środowiska naturalnego, wciąż niemałą część naszych lasów stanowią cenne obszary, będące miejscem występowania siedlisk przyrodniczych, w których warunki do życia znajduje całe mnóstwo gatunków roślin, zwierząt i grzybów, w tym rzadkich, zagrożonych i chronionych na mocy prawa.

Większość krajowych form ochrony przyrody, w tym najcenniejsze z nich – parki narodowe, jest położona na gruntach leśnych. Prawie 40% powierzchni lasów w Polsce podlega ochronie w ramach europejskiej sieci Natura 2000.

W latach 90. XX wieku zmienił się model gospodarki leśnej w Polsce, który teraz uwzględnia ochronę różnorodności biologicznej w lasach, co oznacza przede wszystkim: ochronę gatunków i siedlisk przyrodniczych oraz prowadzenie działań mających na celu przywrócenie pierwotnego składu gatunkowego drzewostanów. W ochronie różnorodności biologicznej szczególnie istotną rolę ma pozostawione w lesie martwe drewno (leżące gałęzie i pnie drzew, przewrócone drzewa z wyrwanymi bryłami korzeniowymi – tzw. wykroty, martwe lub zamierające stojące drzewa). Martwe drewno stanowi bardzo ważne źródło materii organicznej, a także jest istotnym ogniwem w procesie krążenia pierwiastków w ekosystemie leśnym. Poza tym, stwarza środowisko życia dla bardzo wielu organizmów: bakterii, glonów, grzybów, roślin, owadów, ptaków (w szczególności dzięciołów) i drobnych ssaków.

 

Martwe drewno w lesie stanowi ważne źródło materii organicznej (fot. G. Rąkowski)

 

Bogactwo przyrodnicze polskich lasów

Dominującym elementem ekosystemów leśnych są drzewostany. W warunkach przyrodniczych Polski występuje 38 gatunków drzew rodzimych, z których 31 to drzewa liściaste, a 7 – drzewa iglaste. Pod względem składu gatunkowego mamy drzewostany lite (jednogatunkowe) i mieszane (różnogatunkowe). Lite drzewostany w naszych lasach tworzy 7 tzw. lasotwórczych gatunków drzew (sosna zwyczajna, świerk pospolity, jodła pospolita, buk zwyczajny, dąb szypułkowy, dąb bezszypułkowy i olsza czarna). W polskich lasach dominują drzewostany iglaste, przede wszystkim sosnowe, które zajmują ponad połowę zalesionej powierzchni Polski.

W polskich lasach dominują sosny (fot. G. Rąkowski)

Wszyscy dobrze znamy drzewa leśne – sosny, świerki, dęby czy buki. Drzewa to rośliny, które mają wysoką, silnie zdrewniałą łodygę główną (pień), która dopiero na pewnej wysokości rozgałęzia się, tworząc koronę złożoną z pędów bocznych (konary, gałęzie, gałązki). Krzewy (leszczyna, kalina, kruszyna, malina) są niższe i mają wiele pędów o równorzędnym znaczeniu. Niektóre krzewy o wiotkich łodygach (np. bluszcz pospolity) mają charakter pnączy, wspinających się na inne rośliny, głazy czy skały. Bardzo niskie krzewy nazywamy krzewinkami (np. wrzos zwyczajny, czarna jagoda, żurawina). Rośliny zielne, czyli takie, których łodyga nie jest silnie zdrewniała, dzielimy na rośliny wieloletnie (byliny), dwuletnie i roczne. Wiele roślin spotykanych w naszych lasach (np. poziomka pospolita czy sasanka wiosenna) to byliny.

W lasach występuje wiele roślin leczniczych, stosowanych od wieków w ziołolecznictwie, medycynie ludowej i oficjalnej medycynie współczesnej. Najczęściej zbieranymi w lasach surowcami leczniczymi są: bez czarny, borówka brusznica, liście brzozy, kora dębu, kwiatostany i owoce głogu, szyszkojagody jałowca, konwalia majowa, kopytnik pospolity, kora kruszyny, kwiatostany lipy, owoce maliny leśnej, liście mącznicy lekarskiej, pokrzyk wilcza jagoda, liście pokrzywy zwyczajnej, pączki i młode pędy sosny, owoce szakłaku, owoce tarniny, zarodniki widłaków, kora wierzby, kwiaty wrzosu i wiele innych według regionalnych i lokalnych tradycji.

Do organizmów w sposób szczególny związanych z lasami należą grzyby. Niby powszechnie wiadomo, że grzyby rosną w lesie, ale trzeba tu sprecyzować, że chodzi o grzyby kapeluszowe, czyli takie klasyczne, z nóżką i kapeluszem. To ważne uściślenie, bowiem do grzybów zalicza się też wiele innych grup, m.in. drożdże, które niekoniecznie muszą być związane z lasem. Spośród co najmniej 5000 gatunków grzybów kapeluszowych, występujących w Polsce zdecydowana większość to gatunki leśne. Wiele z nich to popularne i smaczne gatunki jadalne. Ale także gatunki niejadalne i trujące odgrywają ważną rolę w ekosystemie przyspieszając rozkład martwej materii organicznej i nie powinniśmy ich bezmyślne niszczyć.

Grzyby przyspieszają obieg materii organicznej (fot. G. Rąkowski)

Nie wiemy ile gatunków glonów bytuje stale w na naszych lasach. Niektóre grupy glonów żyją w martwym drewnie i szczątkach roślinnych, inne występują w zbiornikach i oczkach wodnych, kałużach, w glebie, ściółce i runie leśnym, czy też rosną pniach drzew, skałach, drewnianych płotach i tablicach informacyjnych, budynkach.  Podobnie – niezwykle bogaty świat leśnych mikroorganizmów wymaga lepszego poznania i poświęcenia mu większej uwagi niż do tej pory. Większość gatunków bakterii występujących w lasach to organizmy glebowe, rozkładające martwą materię organiczną oraz ogrywające odgrywają ogromną rolę w obiegu pierwiastków biogennych (takich jak węgiel, azotu, fosfor, siarka, potas, żelazo, wapń), nie tylko w ekosystemach leśnym, ale i w całej przyrodzie.

W lasach występują także liczne gatunki porostów. Jednym z nich jest rzadki i objęty ochroną prawną granicznik płucnik spotykany w starych lasach na korze drzew liściastych, rzadziej iglastych. Jest to gatunek uznawany za wskaźnik naturalności lasu, wrażliwy na zmiany otoczenia, dlatego w celu jego ochrony tworzy się strefy ochronne o promieniu do 100 m.

Spośród występujących w Polsce ponad 25 tys. gatunków owadów, większość to gatunki leśne. Do grup owadów, które odgrywają szczególnie istotną rolę w ekosystemach leśnych należą chrząszcze, motyle i błonkówki, w tym zwłaszcza pszczoły, trzmiele i mrówki. Pszczoły i trzmiele zapylają wiele roślin, zaś mrówki, ze względu na dużą liczebność i swoje drapieżnictwo mają ogromne znaczenie dla utrzymania stabilności środowisk leśnych. Równocześnie pełnią one ważną rolę w kształtowaniu struktury gleby i rozsiewaniu roślin, a także stanowią istotny element pożywienia licznych gatunków ptaków i ssaków owadożernych.

Około połowa z blisko 400 gatunków ptaków występujących w Polsce, to gatunki związane z ekosystemami leśnymi. Leśne ptaki drapieżne są jedną z najrzadszych i najbardziej zagrożonych grup w krajowej faunie. Bezpośrednie prześladowania wielu z nich w przeszłości, a obecnie coraz bardziej przekształcane środowisko sprawiły, że ochrona ostatnich, często niewielkich populacji najrzadszych gatunków, jak bielik, rybołów, orły, kanie, czy sokoły jest zadaniem niezwykle ważnym. Najcenniejsze gatunki z tej grupy są objęte tzw. ochroną strefową, tzn. istnieje obowiązek wyznaczania, wokół ich stanowisk, całorocznych i okresowych (w okresie lęgowym) stref ochronnych wyłączonych z działalności człowieka. Ochroną strefową objęte są także dwa bardzo już rzadkie gatunki dużych kuraków: głuszca i cietrzewia, których szczątkowe populacje bytują w polskich lasach. Lasy są również najważniejszą ostoją takich grup ptaków jak sowy i dzięcioły.

Lasy są ważną ostoją zagrożonego kuraka leśnego – cietrzewia (fot. G. Rąkowski)

Polskie lasy są najważniejszą ostoją trzech zagrożonych w kraju i w Europie gatunków dużych ssaków drapieżnych: niedźwiedzia brunatnego, wilka i rysia. Drapieżniki te odgrywają ważną rolę w ekosystemach leśnych regulując wielkość i stan zdrowotny populacji leśnych ssaków roślinożernych, poprzez eliminację osobników najsłabszych i chorych.

 

Najcenniejsze kompleksy leśne w Polsce

Większość lasów pokrywające niegdyś powierzchnię całego naszego kraju już nie istnieje. Największe przyspieszenie zanikania lasów na terenach Polski nastąpiło w XIX i XX wieku w wyniku działań człowieka. Podczas I wojny światowej polskie lasy zostały objęte działaniami wojennymi, które spowodowały ogromne zniszczenia. Zapotrzebowanie na budulec potrzebny do odbudowy kraju po wojnie spotęgowało eksploatację już zdewastowanych lasów. Wybuch II wojny światowej i rabunkowa eksploatacja lasów przez okupantów znów zniszczyły nasze lasy, co odczuwalne jest po dziś dzień.

Biorąc tę przeszłość pod uwagę, nie dziwi wcale, że tak wyjątkowo rzadkie są obecnie lasy nienaruszone przez człowieka – zwane lasami pierwotnymi lub naturalnymi. W lesie pierwotnym występują obok siebie wszystkie stadia rozwojowe roślin drzewiastych, które obumierając w sposób naturalny ustępują miejsca następnym pokoleniom. Dzięki piętrowej budowie, światło i przestrzeń są w całej pełni wykorzystane przez siewki i drzewa poszczególnych pięter. W lesie pierwotnym gleba stale znajduje się pod osłoną drzewostanu i nie ulega degradacji. Generalnie, takie lasy w Europie zachowały się jedynie na stosunkowo niedużych obszarach w najbardziej niedostępnych miejscach np. w górach i na północy kontynentu. W Polsce niewielkie fragmenty lasów o charakterze naturalnym zachowały się jeszcze w parkach narodowych i rezerwatach przyrody, stanowiąc bezcenne obiekty badawcze. Należy tu jednak pamiętać, że także większość naszych lasów użytkowanych gospodarczo chroni bogate zasoby przyrodnicze. Nie sposób omówić walorów wszystkich cennych kompleksów leśnych w Polsce, poprzestaniemy, więc na kilku wybranych przykładach.

Puszcza Białowieska – najbardziej znany polski obszar leśny (fot. G. Rąkowski)

 

Puszcza Białowieska najcenniejszym pod względem przyrodniczym kompleksem lasów niżowych w Europie i wzorcem lasu pierwotnego. Jej wartość polega nie tylko na tym, że jest ona jednym z największych na naszym kontynencie obszarów leśnych i miejscem występowania dużej liczby rzadkich i ginących gatunków, ale także jedyną naturalną europejską ostoją żubra. Jest to już ostatni w Europie las, gdzie obserwować możemy zachowane w stanie naturalnym wielopiętrowe i wielogatunkowe ekosystemy leśne i wyobrazić sobie jak naprawdę wyglądały „puszcze litewskie” opisywane przez wieszcza Adama Mickiewicza. W Puszczy spotyka się niemal wszystkie typy lasów niżowych występujące w Polsce, zachował się także naturalny układ przestrzenny leśnych zbiorowisk roślinnych. Występuje tu aż 26 gatunków drzew, czyli prawie wszystkie rodzime gatunki leśne. Puszcza słynie z bogactwa flory i fauny: występuje tu np. ponad 1000 gatunków roślin naczyniowych, ponad 3000 gatunków grzybów, ponad 10 tys. gatunków owadów, ponad 230 gatunków ptaków i ponad 50 gatunków ssaków.

Sercem polskiej części Puszczy Białowieskiej jest Białowieski Park Narodowy. Jedną z charakterystycznych cech drzewostanów w Parku jest fenomen przybierania przez pospolite gatunki drzew, jak np. lipy, osiki, jesiony, olchy czy wierzby, ogromnych, niespotykanych gdzie indziej rozmiarów i charakterystycznego pokroju z grubymi pniami i stosunkowo niewielkimi koronami. W lasach Parku w większości zachowała się naturalna mozaika zbiorowisk roślinnych ze strefowym układem zbiorowisk leśnych w dolinach strumieni.

Puszcza Borecka należy do najcenniejszych obszarów leśnych Pojezierza Mazurskiego i charakteryzuje się dużym stopniem naturalności zbiorowisk roślinnych. W jej obrębie występuje pięć dużych jezior i kilkanaście mniejszych zbiorników wodnych. W Puszczy występują zróżnicowane zbiorowiska roślinne oraz rzadkie gatunki roślin. Najważniejszy walor przyrodniczy tego obszaru stanowią dobrze zachowane lasy liściaste i mieszane, z udziałem lipy, grabu, klonu, wiązu i świerka. W dolinach strumieni spotyka się lasy łęgowe z udziałem olchy i jesionu. Bogaty jest także świat zwierzęcy. Puszcza Borecka jest jednym z pięciu miejsc w Polsce, gdzie na wolności żyją żubry, występują tu także łosie, wilki, rysie, wydry i bobry. W Puszczy gniazdują liczne rzadkie gatunki ptaków, w tym rybołów, bielik oraz dwa najrzadsze krajowe gatunki dzięciołów: dzięcioł białogrzbiety i trójpalczasty.

Puszcza Borecka (fot. G. Rąkowski)

Bory Tucholskie na Pomorzu to jeden z największych kompleksów leśnych w Polsce, w obrębie, którego znajduje się kilkadziesiąt jezior różnej wielkości. W przeszłości dominował tu buk wraz z sosną oraz liczne drzewa liściaste (dęby, graby, osiki i lipy). Nasilające się od XVII wieku intensywne pozyskanie drewna i późniejsze zalesianie wyłącznie sosną spowodowały, że obecnie Bory Tucholskie to w większości lite drzewostany sosnowe. Na terenie Borów Tucholskich występują jelenie, sarny, dziki, lisy, bobry, a czasami spotkać można tu wilka. Gniazdują tu rzadkie gatunki ptaków, w tym: bielik, rybołów, sokół wędrowny, puchacz, żuraw, czapla siwa, bocian czarny i liczne ptaki wodno-błotne. Najcenniejsza, południowo-zachodnia część tego ogromnego kompleksu leśnego została objęta ochroną w granicach Parku Narodowego Bory Tucholskie.

Puszcza Kampinoska jest w całości objęta ochroną (Kampinoski Park Narodowy). To przykład cennego kompleksu leśnego zachowanego na obrzeżach wielkiej aglomeracji miejskiej – Warszawy. W Puszczy dominują bory sosnowe rosnące na piaszczystych wydmach. Niektóre sosny mają ponad 200 lat i osiągają 28 m wysokości. Na sąsiadujących z wydmami terenach podmokłych rosną lasy liściaste: olsy i łęgi. W wielu miejscach, dawne zalesienia sosnowe są stopniowo zastępowane przez lasy mieszane. W Puszczy Kampinoskiej występuje wiele rzadko spotykanych gdzie indziej gatunków roślin. Są to np. będąca pozostałością okresu lodowcowego chamedafne północna czy brzoza czarna, unikatowy gatunek, występujący poza Puszczą Kampinoską tylko w południowej i zachodniej Polsce. Charakterystycznym gatunkiem Puszczy Kampinoskiej jest łoś. Żyją tu także inne duże ssaki, takie jak: bóbr, ryś, wydra, lis, jeleń, sarna, dzik, jenot, borsuk oraz wiele gatunków ptaków, w tym: bocian czarny, bielik, żuraw, czapla siwa, derkacz i bąk. W ostatnich latach do Puszczy powrócił wilk.

Fragmenty lasów pokrywających niegdyś całe Karpaty zachowały się w Bieszczadzkim Parku Narodowym, jako szczególnie wartościowy kompleks lasów umiarkowanej strefy klimatycznej, gdzie zachodzą procesy charakterystyczne dla europejskich drzewostanów bukowych. Lasy Parku chronią bezcenne zasoby genowe buka i wielu innych gatunków kształtujących wspólnie z bukiem siedliska buczyny karpackiej. Planowano je włączyć w granice obiektu przyrodniczego „Pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy”, obejmującego najcenniejsze górskie lasy w kilku krajach Europy Środkowej i Południowej, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zgodnie z wnioskiem złożonym przez Polskę do UNESCO, lasy Parku „stanowią wybitny przykład ewolucji biologicznej i ekologicznej ekosystemów lądowych, trwającej od czasów polodowcowych, a ich ochrona jest niezbędna do zrozumienia kształtowania się zasięgu buka na półkuli północnej”. Niestety, Polska wycofała swój wniosek po konsultacjach społecznych, w których dwie gminy wyraziły swój sprzeciw motywując go „brakiem zaufania do parku narodowego”.

Zagrożenia przyrody w lasach 

Poważnym zagrożeniem dla leśnej różnorodności biologicznej jest utrata cennych ekosystemów wskutek fragmentacji siedlisk leśnych. Fragmentacja to proces, w wyniku którego następuje podział ekosystemu tworzącego jedną całość na odizolowane od siebie płaty. W przypadku lasu, proces ten związany jest z wyrębem i przeznaczaniem terenu na inne cele: budową dróg i osiedli. Najważniejszym czynnikiem wpływającym na utratę wartości przyrodniczych pofragmentowanych płatów jest ginięcie gatunków typowych dla starych lasów.

Uboczne skutki działalności człowieka, które negatywnie wpływają na zdrowotność ekosystemów leśnych określa się mianem zagrożeń antropogenicznych. Najniebezpieczniejsze czynniki antropogeniczne to: zanieczyszczenia powietrza, gleb i wód w wyniku skażeń emitowanych głównie przez przemysł energetyczny, transport i gospodarkę komunalną. W ostatnich latach bardzo nasiliły się zagrożenia powodowane przez pożary i nieustanne zaśmiecanie lasów. Śmieci porzucane są przez turystów i osoby pozbywające się odpadów z własnych domów. Teraz niemal w każdym lesie można napotkać plastikowe butelki, puszki, papiery, opakowania po żywności, rozbite szkło czy też nielegalne wysypiska śmieci z pozostawionymi na nich starymi meblami, częściami samochodów i sprzętem AGD. Lasy Państwowe wywożą ze swoich obszarów tysiące wagonów śmieci rocznie i wydają na ten cel miliony złotych.

 

Edukacja leśna

 

Żadne działania na rzecz ochrony przyrody w polskich lasach nie będą w pełni skuteczne, jeśli nie będą miały wsparcia społecznego. Zarówno organizacje pozarządowe, jak i Lasy Państwowe wydają liczne publikacje, albumy, broszury, foldery i mapy promujące walory naszych lasów, przedstawiające argumenty i przykłady praktycznych działań na rzecz ich ochrony. Chodzi oto, abyśmy wszyscy stali się sprzymierzeńcami w walce o przekazanie przyszłym pokoleniom naszych lasów w nienaruszonym stanie.  Edukacja leśna ma na celu upowszechnienie wiedzy o środowisku leśnym i gospodarce leśnej. Miliony Polaków biorą udział w działaniach leśników obejmujących spotkania w szkołach i poza szkołą, akcje i imprezy edukacyjne, wystawy, konkursy leśne oraz inne imprezy, np. festyny, targi itp. Zajęcia prowadzone są w ośrodkach edukacji leśnej, na ścieżkach dydaktycznych, oraz obiektach edukacyjnych, takich jak leśne kompleksy promocyjne (LKP). Uzupełnieniem aktywności edukacyjnej Lasów Państwowych jest szeroka oferta turystyczna.

 

Dlaczego ochrona lasów jest ważna

Wszystkie korzyści, produkty i dobra (materialne i pozamaterialne), jakie las oferuje jego użytkownikom można podzielić na kilka grup świadczeń przyrodniczych (pożytków), które wynikają z funkcji pełnionych przez ekosystemy leśne:

  • świadczenia regulacyjne – inaczej korzyści uzyskane z regulacji procesów takich jak: regulacja wilgotności, jakości wody, regulacja klimatu, łagodzenie siły wiatru, ograniczenie zanieczyszczeń,
  • świadczenia wspierające – czyli pożytki płynące z różnych funkcji ekosystemów, dzięki którym możliwe są takie procesy, jak: fotosynteza i produkcja biomasy, krążenie materii, obieg pierwiastków oraz procesy glebotwórcze,
  • świadczenia produkcyjne (zaopatrzeniowe) – to dobra pozyskane z ekosystemów: żywność, paliwa, włókna, zasoby genetyczne, substancje biochemiczne, naturalne farmaceutyki, woda, surowce naturalne na potrzeby produkcji, sztuki i kultury, w tym drewno do wyrobu np. mebli;
  • świadczenia kulturowe – są to wszelkie korzyści niematerialne, które podnoszą, jakość naszego życia: relaks, refleksja, odprężenie, odpoczynek, doznania estetyczne, wartości duchowe, ale także wartości poznawcze, naukowe i edukacyjne.

Nie zawsze zdajemy sobie sprawę, ile przeciętny, statystyczny mieszkaniec Polski zużywa rocznie produktów roślin leśnych. Według zgrubnych szacunków, jest to ok. 500 kg surowca drzewnego, z którego wykonuje się tarcicę, papier, tekturę, płyty drzewne, meble i rozliczne drewniane wyroby i konstrukcje. Do tego należy dodać przeciętnie 6–7 kg świeżych grzybów, owoców i jagód leśnych, ziół i innych produktów niedrzewnych pochodzenia roślinnego. Przeciętna rodzina „konsumuje” każdego roku produkty leśne pochodzenia roślinnego, które zmieściłyby się z trudem na duży samochód ciężarowy i miałyby wartość rynkową kilku tysięcy złotych.

Jak widać, lasy to nie tylko producent drewna. Troska o ciągłość i zrównoważone wykorzystanie wszystkich funkcji lasów to realizacja zasad zrównoważonej gospodarki leśnej. Zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, konieczne jest zapewnienie ciągłości trwania lasów poprzez równorzędne traktowanie ich funkcji gospodarczych (produkcyjnych), ochronnych (ekologicznych) i społecznych (publicznych). Jednak pomimo wprowadzenia tych pojęć jeszcze w latach 90. ubiegłego wieku, opublikowanych wyników bardzo wielu badań i szeroko zakrojonych kampanii edukacyjnych, nadal obserwujemy skrajne postawy wobec funkcji, które powinny pełnić lasy – niektórzy traktują las tylko i wyłącznie, jako miejsce produkcji drewna czy polowań, a inni postrzegają go tylko i wyłącznie jako miejsce występowania cennych zasobów przyrody, które trzeba chronić.

Troskę o trwanie naszych lasów zostawiamy głównie leśnikom. Często zapominamy, że sami możemy aktywnie uczestniczyć w ochronie leśnego środowiska przyrodniczego. Większość z nas wie, że lasom zagrażają różnorakie czynniki, ale czy rozumiemy, jak powinno się postępować, by tego stanu nie pogarszać? Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z tego, że bycie ekologicznie świadomym turystą, to znaczy, na przykład: nie pozostawianie po sobie śmieci, korzystanie tylko z wytyczonych ścieżek i szlaków turystycznych, nie niszczenie i nie rozjeżdżanie gleby i roślinności (np. quadami), a także unikanie palenia papierosów i ognisk w lasach w miejscach niedozwolonych. Sądząc po stanie szlaków turystycznych i poboczy dróg w lasach, do tego poziomu uświadomienia ekologicznego jest nam jeszcze daleko.

Źródło: Rąkowski, G. Sienkiewicz, J., Walczak, M., Kornatowska, B. Skoczeń, E. „Natura na pokolenia. Dlaczego chronimy przyrodę i kto na tym korzysta?”, Warszawa 2018, Fundacja Ziemia i Ludzie